مفهوم پردازی عاملیت خلاق کودک در خوانش کتابهای تصویری داستانی در پرتو بازاندیشی نظریه دریافت معنا استوارت هال و عاملیت انسان خسرو باقری
نعیمه شفیعی اپورواری
1
(
دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
)
مراد یاری دهنوی
2
(
دانشگاه شهید باهنر
)
سید حمیدرضا علوی
3
(
استاد فلسفه تعلیم و تربیت بخش علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران
)
الکلمات المفتاحية: کتابهای تصویری داستانی, عاملیت خلاق کودک, نظریه دریافت, استوارت هال, خسرو باقری. ,
ملخص المقالة :
پژوهش حاضر با هدف مفهومپردازی «عاملیت خلاق» کودک به عنوان یکی از قابلیت‌های عام فلسفیتربیتی کتابهای تصویریداستانی، می‌کوشد این مفهوم را در پرتو بازاندیشی دو چارچوب نظری صورتبندی کند. پرسش اصلی این است که مفهوم «عاملیت خلاق» کودک چگونه در پرتو بازاندیشی «نظریه دریافت معنا» استوارت هال و نظریه «عاملیت انسانی» خسرو باقری تبیین و بازتعریف می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش تحلیل محتوا و استنتاج نظری استفاده شده است. بدین منظور، نخست مؤلفه‌های عاملیت خلاق از دل تحلیل محتوای پانزده کتاب تصویریداستانی استخراج گردید. سپس این مؤلفه‌ها در گفتگو با نظریه دریافت معنا هال و نظریه عاملیت انسانی باقری قرار گرفت. برای اجتناب از التقاط نظری، راهبرد «سطح‌بندی نظری» اتخاذ شد. نظریه هال در لایه فرآیندی (تبیین چگونگی تولید معنا) و نظریه باقری در لایه وجودی (تبیین ماهیت و غایت عاملیت) به کار گرفته شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد عاملیت خلاق در خوانش کتابهای تصویریداستانی عبارت است از توانایی کودک در مقام «فاعل معنابخش» (باقری) برای «رمزگشایی توافقی/تقابلی» (هال) از شکاف‌های میان متن و تصویر، استعاره‌های بصری، پایان‌های باز و تنش‌های روایی، که به آفرینش معناهای نو و تحول هویتی او منجر می‌شود. این تبیین، کودک را از جایگاه مصرف‌کننده منفعل معنا به مقام «هم‌آفریننده معنا» ارتقا می‌دهد.
References Afandi, I., & Juanda, J. (2020). Application of Character Education Values in Early Childhood Through Online Fables. AKSIS: Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia, 4(1). doi.org/10.21009/AKSIS.040108
Arizpe, E., & Styles, M. (2003). Children reading pictures: Interpreting visual texts. Routledge.
Akyol, T. (2021). A Journey to the Values with Picture Books: A Research on the Value Acquisition of Young Children. International Online Journal of Education and Teaching, 8(3), 1678-1691. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1308192.pdf
Bagheri, K. (2006). Revisiting Islamic Education. Vol. 2. Tehran: Madrese Publishing. (In Persian)
Bagheri, K. (2020). Human agency: A religious and philosophical approach. Vakavesh Publishing. (In Persian).
Bagheri, K. (2022). Education in the horizon of human agency. Vakavesh Publishing, Tehran. (In Persian).
Cholimah, N., Tjiptasari, F., Asih, S., & Hanum, A. L. (2024). A Comparative Study of Moral Values Education in Public and Religion-Based Kindergartens in Yogyakarta. Golden Age: Jurnal Ilmiah Tumbuh Kembang Anak Usia Dini, 9(4), 575-587. https://doi.org/10.14421/jga.2024.94-01
Creswell, J. (2012). Qualitative inquiry and research design: choosing among five approaches, 2nd ed ,c(2007). Translated by Hassan Danaeifard and Hossein Kazemi. Saffar-Eshraghi Publishing, Tehran. (In Persian). (Original work published 2007).
Gall, M., Borg, W., & Gau, J. (2013). Educational research: an introduction. 6th ed. Translated by Nasr, Ahmad Reza; Pak-Sresht, Mohammad Jafar; Bagheri, Khosrow; Abolghasemi, Mahmoud; Shahni-Yilagh, Manijeh; Khosravi, Zohreh; Arezi, Hamid Reza; Kiamanesh, Ali Reza and Khair, Mohammad, Shahid Beheshti University, Samt Publishing,Tehran. (In Persian).
Hall, Stuart. (1993). Encoding, decoding. In Simon During (Ed.), The cultural studies reader (pp. 507-517). London: Routledge.
Haynes, J., & Murris, K. (2012). Picturebooks, pedagogy, and philosophy. https://philpapers.org/rec/HAYPPA
Heidegger, M. (2024). Being and Time. Translated by Siavash Jamadi. Qoqnoos Publishing, Tehran. (In Persian). (Original work published 1927).
Iser, Wolfgang. (1978). The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response. Baltimore: Johns Hopkins UP, Baltimore, 8791.
Khalili, Samaneh, Kallioniemi, Arto, & Bagheri Noaparast, Khosrow. (2022). Characteristics of human agency in liberal and Islamic religious education based on the national core curricula of Finland and Iran. British Journal of Religious Education, 44(1), 53-65. https://doi.org/10.1080/01416200.2021.1874874
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1988). Criteria for Assessing Naturalistic Inquiries as Reports.
Nikolajeva, M., & Scott, C. (2013). How picturebooks work. Routledge.
Nodelman, P. (1988). Words about pictures: The narrative art of children's picture books. University of Georgia Press.
Rosenblatt, L. M. (1994). The reader, the text, the poem: The transactional theory of the literary work. SIU Press.
Safaei moghadam, N., Bagheri, K., Hashemi, J. & Tabrizi, H. (2025). An analytical study of the characteristic of human influence with a reflection on the human agency approach and an explanation of its consequences in education. Philosophy of Education, 9(1), 39-59. (In Persian). https://doi.org/10.61882/pesi.48832.2.9.39
Sajjadieh, N., Asami, R. & Talaee, E. (2020). Exploring and Criticizing Childhood images in Act of Iranian Preschool Curriculum. Philosophy of Education, 5(1 ), 29-52. (In Persian). SID. https://sid.ir/paper/368963/en. http://pesi.saminatech.ir/Article/34983
Sipe, L. R. (1998). How picture books work: A semiotically framed theory of text-picture relationships. Children's literature in education, 29(2), 97-108. https://doi.org 10.1023/A:1022459009182
Sipe, L. R. (2012). Revisiting the relationships between text and pictures. Children's literature in Education, 43(1), 4-21. https://doi.org/10.1007/s10583-011-9153-0
Windarsih, C. A., & Komala, K. (2025). Interactive Learning of Religious Moral Values in Early Childhood Using Story-Based Audio Graphic E-Books. Fikri: Jurnal Kajian Agama, Sosial dan Budaya, 10(1), 87-102. https://doi.org/10.25217/jf.v10i1.5738