آزادی اقتصادی در قرآن و دیدگاههای رایج
محورهای موضوعی : فرهنگی
سعیده علیزاده
1
,
مرتضی عزتی
2
1 - عضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرس
2 - پژوهشکده اقتصاد/تربیت مدرس
کلید واژه: آزادی اقتصادی, قرآن, اخلاق.,
چکیده مقاله :
آزادی یک اصل اساسی در زندگی اجتماعی است و دیدگاههای مختلفی درباره آزادی اقتصادی وجود دارد. همچنین برخی اندیشمندان مسلمان نیز در این زمینه دیدگاههایی ارایه کردهاند. به نظر میرسد میتوان از قران نیز برداشتی برای آزادی اقتصادی به دست آورد. به نظر میرسد با به دست آوردن برداشت قرانی میتوان درباره بسیاری از دیدگاههای موجود ارزیابی بهتری داشت. از این رو در این مقاله تلاش میشود دیدگاههای اندیشمندان مسلمان و دیدگاههای رایج دیگر استخراج شود. سپس برداشت از قران از متن آیههای قران به دست آورده شود و آن را با دیدگاههای یاد شده مقایسه کرد. در پایان نیز جمعبندی مقایسهای ارایه میشود. نتیجه به دست آمده نشان میدهد برخی از اندیشمندان مسلمان اصل آزادی اقتصادی را در اسلام مردود میدانند و آن را قابل پذیرش نمیدانند. در برابر این، برخی نیز آزادی اقتصادی را در زمینههای انتخاب فعالیت اقتصادی، مالکیت و مصرف در اسلام اصل میدانند. قران نیز یک چارچوب اخلاقی را برای آزادی ارایه میکند که در آن اصل اساسی آزادیهای اقتصادی درفعالیت (شغل و کسب و کار)، مالکیت و درآمد برقرار است. محدودیتهای آزادی اقتصادی در قران نیز در چارچوب محدودیتهای اخلاقی است (فعالیتهایی که درآمد غیر اخلاقی ایجاد میکند، مالکیت دارایی های دیگران و مصرف کالاهایی که برای انسان یا جامعه زیان دارد، محورهای اصلی این محدودیتها هستند)که بر مبنای هدف دین در قران ارایه شده است.
Freedom is a fundamental principle in social life, and there are various views on economic freedom. Some Muslim scholars have also presented views on this subject. It seems that an understanding of economic freedom can be obtained from the Quran. It seems that by obtaining a Quranic understanding, one can have a better assessment of many existing views. Therefore, this article attempts to extract the views of Muslim scholars and other common views. Then, an understanding of the Quran is obtained from the text of the verses of the Quran and compares it with the aforementioned views. Finally, a comparative summary is presented. The results obtained show that some Muslim scholars reject the principle of economic freedom in Islam and do not consider it acceptable. On the other hand, some also consider economic freedom to be a principle in Islam in the areas of choosing economic activity, ownership, and consumption. The Quran also provides a moral framework for freedom, in which the basic principle of economic freedoms in activity (job and business), property and income is established. The restrictions on economic freedom in the Quran are also within the framework of moral restrictions (activities that generate immoral income, ownership of other people's property and consumption of goods that are harmful to man or society are the main axes of these restrictions) which are presented in the Quran based on the purpose of religion.
منابع
ابراهیمی، محمد حسین (1375) اقتصاد در قرآن، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، حوزه علمیه قم، چاپ اول.
اسحاقی، سید حسین (1383) اقتصاد اسلامی و گستره آزادی در آن، نشریه رواق اندیشه، شماره 32، صص 54-33.
اسلامی، هاشم(1382) حق آزادی از منظر قرآن و لیبرالیسم، فصلنامه های پژوهش های قرآنی، دوره 9، شماره پیاپی، 35، صص 159-136.
بشریه، حسین (1386) لیبرالیسم و محافظه کاری، نشر نی، چاپ هفتم.
برلین، آیزایا (1373) در جست و جوی آزادی، ترجمه خجسته کیا، نشر گفتار، تهران.
بهشتي، سيدمحمد (1390) آزادي، هرج و مرج، زورمداري، بنياد نشر آثار انديشههاي آيتالله دكتر بهشتي.
بهشتی، سید محمد (1373) اقتصاد اسلامی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ پنجم.
بهشتی، سید محمد (1388) حزب جمهوری اسلامی (موانع تفضیلی)، بقعه، چاپ اول، تهران.
تمدن، محمد حسین ( 1372) معیارهای عدالت از نظر رالز، خرد و آزادی، انتشارات باغ آینه، چاپ اول، تهران.
دهشور، مسعود، محمود مقدسي و حميدرضا شيرازي (1366) طرح و مباني اقتصاد در قرآن، چاپ اول.
دادگر، يدالله و سيدمحمدباقر نجفي (1380) مباني فقهي پيشرفته اقتصاد اسلامي (تحليل و تلخيص كتاب اقتصادنا)، ناشر نجبا، چاپ اول.
دادگر، یدالله و محمدرضا آرمان مهر (1388) بررسی و نقد مبانی، معیار عدالت اقتصادی رالز، پژوهشنامه علوم اقتصادی، سال 9، شماره 35، صص 60-37.
رالز، جان ( 1385) عدالت به مثابه انصاف: یک بازگویی؛ ترجمه عرفان ثابتی، انتشارات ققنوس، تهران.
رالز، جان (1387) نظریه عدالت، ترجمه سیدمحمدکمال سروریان و مرتضی بحرانی، تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
سید قطب (1378) عدالت اجتماعی در اسلام؛ مباحثی در زمینه های جامعه، اقتصاد، سیاست و حکومت، مترجم سید هادی خسروشاهی و محمد علی گرامی، چاپ 25.
سید قطب (1352) عدالت اجتماعی در اسلام، ترجمه سید هادی خسروشاهی و محمد علی گرامی، بی جا، شرکت سهامی انتشار.
سید قطب (1387) فی ظلال القرآن، ترجمه مصطفی خرم دل، احسان، تهران.
سید قطب (بی تا الف) مقابله اسلام با سرمایه داری و تفسیر آیات ربا، ترجمه سید محمد رادمنش، بی جا، بنیاد علوم اسلامی.
سید قطب (بی تا ب) معالم فی الطریق، کتابخانه دیجیتالی تبیان، دسترسی از library.tebyan.net/fa/ viewer/text
صدر، محمدباقر (1386) تأملي بر اقتصاد اسلامي، پگاه حوزه، شماره 205.
صدر، محمد باقر (1381) سنت های تاریخی در قرآن کریم، مترجم سید جمال موسوی، انتشارات تفاهم.
صدر، محمد باقر( بی تا) بررسی سیستم هی اقتصادیف تنظیم از غلامرضا مصباحی، کانون انتشارات ناصر.
غفاری، مجتبی (1399) آزادی اقتصادی در نظام اقتصادی اسلام و سرمایه داری از منظر رهبر معظم انقلاب، معرفت، فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال 12، شماره 1، پیاپی 23، صص 88-69.
قحف، منذر (1376) مقدمه ای بر اقتصاد اسلامی، ترجمه عباس عرب مازار، انتشارات سازمان برنامه و بودجه، چاپ اول.
قحف، منذر(1384) دین و اقتصاد: نظام اقتصادی اسلام، فصلنامه اقتصا اسلامی، سال 5، صص 178-157.
کهنوجی، مرضیه (1390) اقتصاد در قرآن، سفیر، سال 5، شماره 20، صص 507-185.
گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی (1390) بررسی و نقد شاخص های جهانی آزادی اقتصادی، دفتر مطالعات محیط کسب و کار، کد موضوعی 320، شماره مسلسل 1207.
مطهري، مرتضي (1370) نظري به نظام اقتصاد اسلامي، چاپ دوم، انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1385) انسان کامل، انتشارات صدرا، چاپ 38، تهران.
مطهری، مرتضی (1389) یادداشت های شهید مطهری، انتشارات صدرا، قم.
مطهری، مرتضی (1371) وحی و نبوت، انتشارات صدرا، چاپ ششم.
محبی، علی(1385) آزادی از نظر اسلام و غرب، فصلنامه الهیات و حقوق اسلامی دانشگاه سیستان، شماره 3، صص 208-181.
مظفری، آیت (1388) مفهوم آزادی در اندیشه اسلامی، نشریه حصون، شماره 20، صص 205- 186.
موسوي اصفهاني، سيدجماالدين (1368) ملاحظاتي پيرامون پيامهاي اقتصادي قرآن، چاپ اول، قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامي.
میر احمدی، منصور(1380) مفهوم آزادی از دیدگاه قرآن، علوم سیاسی، شماره 15، سال 4، صص123-119.
میر معزی، سید حسین (1387) آزادی ها و مسئولیت های اقتصادی مردم از دیدگاه اسلام، فصلنامه اقتصاد اسلامی، سال 8، شماره 32، صص 62-37.
نصیری، علی اصغر (1398) بررسی مناسبات اقتصادی متعالی و آزادی اقتصادی متعالی در نظام اقتصادی اسلام، فصلنامه سیاست متعالیه، سال 7، شماره 26، صص 146-127.
نمازی، حسین (1374) نظامهای اقتصادی، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
هيود، اندرود (1390) درآمدي بر ايدئولوژي سياسي از ليبراليسم تا بنيادگرايي ديني، ترجمه محمد رفيعي، چاپ پنجم، انتشارات وزارت امور خارجه.
یوسفی، احمد علی(1391)، آزادی اقتصادی انسان محور بر آموزه های اسلامی، مجموعه مقالات چهارمین نشست اندیشه ها راهبردی، صص 16-1.
Gray. J. (1984). Hayek: On Liberty Oxford: Basil Blackwell.
Gwartney J & Lawson R (2003), The concept and measurement of economic freedom, European Journal of Political Economy, Volume19, p.405-430.
Hayek, F.A. (1944). The Road to serfdom. London: Routledge and Kegan Paul.
Hayek, F.A. (1949). Individualism and Economic Order. London: Routledge and Kegan Paul.
Hayek, F.A. (1960). The Constitution of Liberty. London: Routledge and Kegan Paul.
Rawls, J (1971 & 1986) A Theory of Justice, Oxford University Press.
Rawls, J (2000b) A Theory of Justice, Harvard University Press, second printing.