شخصیتپردازی تمثیلی در کلیله و دمنه و قابوسنامه
الموضوعات : اخلاق و تربیت اسلامیمرضیه رشیدی 1 , سعیده نیازی 2 , مسعود سپه وندی 3
1 - دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران
2 - استادیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران
3 - دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی ، خرم آباد، ایران
الکلمات المفتاحية: کلیله و دمنه, قابوسنامه, شخصیت پردازی تمثیلی, تعلیم و تربیت.,
ملخص المقالة :
در کتاب های ادبیات تعلیمی؛ من جمله کتب قابوسنامه و کلیله و دمنه، به دلیل حضور روایت و استفاده از قالب ها و ابزار کلامی نظیر: حکایت، قصه، تمثیل و ... که شباهت های شکلی به داستان دارند و در برخی از این گونه های ادبی، نگارندگان منطق روایت را به داستان نزدیک ساخته اند و برای تحقق این کار به برخی از عناصر داستان نزدیک شده اند. یکی از این عناصر شخصیت پردازی تمثیلی است. شخصیت پردازی تمثیلی در دو کتاب قابوسنامه و کلیله و دمنه، از مسیر دیالوگ(گفتگو)، مونولوگ و تک گویی، رفتار(کنش) و توصیف انجام می¬شود. در این دو کتاب شخصیت پردازی تمثیلی هم به صورت مستقیم و هم غیرمستقیم و در پاره ای از موارد به صورت تلفیقی از هر دو انجام گرفته است. حکایات، داستان و قصه های کتاب کلیله و دمنه به صورت تو در تو نوشته شده اند که مجموعه ای از داستان، قصه و حکایت ها به صورت جزیی(اپیزود) در خدمت یک کلی به نام لابیرنت هستند. اپیزودها در هر فصل مشترک به تفهیم یک پیام به شکل های مختلف کمک می کنند. در قابوسنامه نیز از همین روش پیروی شده است؛ با این تفاوت که شخصیت پردازی تمثیلی مستقیم در قابوسنامه بسامد بیشتری دارد و فصل ها با پند و اندرز مستقیم شروع می شوند. در این مقاله وجوه تشابه و تمایز و شیوه های شخصیت پردازی تمثیلی به صورت تطبیقی بررسی شده است.
ابنکثیر، إسماعيل بن عمر، (1407 هـ - 1986 م) البداية والنهاية، دار الفكر.
ابنمیثم، میثم بن علی (1404ق)، شرح نهج البلاغة، تهران: دفتر نشر الکتاب.
ابوالمعالی نصراللّه منشی، (1343) کلیله و دمنه، مجتبی مینوی، تهران.
آملی، عزالدین بن جعفر (بیتا)، ترجمه و شرح نهجالبلاغه، مشهد: آستان قدس رضوی
بلاذری، احمد بن یحیی، (۱۴۱۷ق) جمل من أنساب الأشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، با اشراف مکتب البحوث والدراسات، بیروت، دار الفکر.
ثقفى، ابراهيم بن محمد بن سعيد بن هلال، (1395 ق) الغارات( ط- الحديثة)، مصحح: محدث، جلال الدين، تهران: انجمن آثار ملى.
جرجانی، عبدالقاهربن عبدالرحمان، (1954) اسرار البلاغة، چاپ هلموت ریتر، استانبول.
جعفری، محمد تقی (1376)، ترجمه و تفسير نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خويي، حبيب الله بن محمد (1400ق)، منهاج البراعة، مصحح: میانجی، ابراهیم، شارح: حسن زاده آملی، حسن و کمرهای، محمدباقر، 21جلد، تهران: مکتبة الاسلامية.
رسول زاده،حسین،(۱۳۷۹) دوره های ساختاری داستان نویسی ماهنامه ی ادبیات معاصره ش۹ و۱۰
رفعت، محسن، «رفتارشناسی تحلیلی از رهبری اخلاق مدارانۀ امامعلی(ع) در جنگ جمل مبتنی بر آموزههای نهجالبلاغه»، پژوهشنامه علوی، بهار و تابستان 1400، سال دوازدهم، صص 109 تا 141.
شریف رضی، محمد بن حسین (1407ق)، نهج البلاغة (صبحی الصالح)، قم: مؤسسة دار الهجرة
شوشتری، محمد تقی، (1376) بهجالصباغة فی شرح نهجالبلاغه، تهران: امیرکبیر.
فیروزآبادی، محمدبن یعقوب، (1412/ 1991) القاموس المحیط، بیروت.
مولوی، جلال الدین محمد، (1360) مثنوی معنوی، تصحیح نیكلسون،چاپ هفتم، امیركبیر، تهران.
میر صادقی،جمال،(1376) عناصر داستان،چاپ سوم،تهران، انتشارات علمی.