ویژگی‌های روانسنجی فرم کوتاه مقیاس منش اخلاقی بزرگسالان
الموضوعات : روانسنجی
فرهاد خرمائی
1
,
مریم قائمی
2
,
فاطمه آزادی ده‌بیدی
3
,
نادیا دریانی‌زاده
4
,
نیلوفر موهبت
5
,
سید مهدی پورسید
6
1 - بخش روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 - بخش روان‌شناسی بالینی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 - گروه روان‌شناسی، مرکز آموزش عالی اقلید، اقلید، ایران
4 - بخش روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
5 - بخش روان‌شناسی تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
6 - گروه آموزش روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: روان‌شناسی اخلاق, منش اخلاقی, آداب‌گرا, وظیفه‌گرا, صداقت‌گرا, وارستگی.,
ملخص المقالة :
هدف پژوهش حاضر بررسی شاخص‌های روانسنجی فرم کوتاه مقیاس منش اخلاقی بزرگسالان بود. مقیاس منش اخلاقی دارای هشت مؤلفه (آداب‌گرا/گستاخانه، پارسایانه/انکارورزانه، وظیفه‌گرا/تساهل‌گرا، بخشش‌گرا/تقابل‌گرا، صداقت‌گرا/نیرنگ‌بازانه، حساسیت‌گرا/بی‌تفاوت، تبعیت‌گرا/طغیان‌گرا و وارستگی/دلبستگی) و همچنین 24 گویه است که این گویه‌ها با استناد به منابع اخلاقی ایرانی ـ اسلامی و همچنین مصاحبه با صاحب‌نظران و دانشجویان استخراج شده است. به منظور بررسی خصوصیات روانسنجی این مقیاس، تعداد 412 (286 زن و 126 مرد) دانشجوی دانشگاه شیراز به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب و با تکمیل مقیاس منش اخلاقی در این پژوهش شرکت کردند. برای بررسی روایی سازه این مقیاس از روش تحلیل عاملی تأییدی و برای تعیین روایی ملاکی مقیاس از همبستگی نمره‌های مؤلفه‌ها و نمره کل مقیاس منش اخلاقی با نمره کل و نمره مؤلفه‌های پرسشنامه قضاوت اخلاقی، پرسشنامه خطاهای شناختی و پرسشنامه ادراک از محیط کلاس استفاده شد. نتایج تحلیل عاملی تأییدی ساختار هشت عاملی مقیاس منش اخلاقی را مورد تأیید قرار داد و همبستگی مؤلفه‌ها و نمره کل این مقیاس با ابزارهای مورد استفاده نشان داد که این مقیاس از روایی ملاکی مناسبی برخوردار است. همچنین، برای بررسی پایایی این مقیاس از روش آلفای کرونباخ استفاده شد. ضرایب آلفای کرونباخ برای تمام زیرمقیاس‌ها و نمره کل مناسب بود. بنابراین، فرم کوتاه مقیاس منش اخلاقی می‌تواند ابزاری سودمند در مطالعات حوزه روان‌شناسی و اخلاق باشد.
آزادی ده‌بیدی، فاطمه؛ خرمائی، فرهاد (1401). تبیین رفتارهای اخلاقی تحصیلی: نقش صفات منشی و جو اخلاقی مدرسه. پژوهش‌های تربیتی، 11(45)، 202-183.
بارانی، حمید؛ خرمائی، فرهاد (1399). رابطه منش‌های اخلاقی با ابعاد بی‌صداقتی تحصیلی با توجه به نقش واسطه‌ای خودفریبی. مجله روان‌شناسی، 24(4)، 470-454.
پورتیموری، حمیده؛ حاج‌حسینی، منصوره؛ خدایاری‌فرد، محمد (1400). واکاوی نقش مدرسه در ساخت هویت اخلاقی دانش‌آموزان. مجله روان‌شناسی، 25(4)، 549-540. 20.1001.1.18808436.1400.25.4.12.8
خرمائی، فرهاد؛ آزادی ده‌بیدی، فاطمه؛ پورسید؛ سید مهدی (1403). ویژگی‌های روانسنجی فرم کوتاه مقیاس منش اخلاقی نوجوانان. آموزش و ارزشیابی، 17(66)، 146-129. 10.71767/jinev.2024.1185257
خرمائی، فرهاد؛ ذبیحی، معصومه (1399). ارتباط بین حساسیت پردازش حسی و خودتنظیمی شناختی هیجانی با واسطه‌گری منش‌های اخلاقی. اخلاق و تاریخ پزشکی، 13، 154-142.
خرمائی، فرهاد؛ محمودنژاد، خاتون (1400). رابطه منش‌های اخلاقی با بی‌صداقتی تحصیلی دانشجویان: نقش واسطه‌گری عدم درگیری اخلاقی. اخلاق و تاریخ پزشکی، 14، 73-60.
خرمائی، فرهاد؛ قائمی، مریم (1397). بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه منش‌های اخلاقی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه شیراز.
دهقانی، شهلا؛ خرمائی، فرهاد (1400). رابطه منش‌های اخلاقی و پرخاشگری در دانشجویان: نقش واسطه‌ای هیجانات شرم و گناه. پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی، 11(44)، 72-47. https://doi.org/10.22034/spr.2022.301816.1672
دهقانی، زهرا؛ خرمائی، فرهاد؛ پورسید، سید مهدی (1404). اثربخشی آموزش منش بر خردمندی، امید به تحصیل و رفتار جامعه‌پسند دانشجویان. اخلاق و تاریخ پزشکی، 18، 16-1. 10.18502/ijme.v18i20.20165
شریفی اردانی، علیرضا؛ خرمائی، فرهاد؛ فولادچنگ، محبوبه؛ فضیلت‌پور، مسعود (1402). رابطه منش‌های اخلاقی والدین با مهارت‌های اجتماعی فرزندان: نقش واسطه‌ای سبک‌های والدین در برخورد با هیجانات منفی کودکان. دست‌‌آوردهای روان‌شناختی، 30(1)، 394-375. https://doi.org/10.22055/psy.2022.38299.2729
ملائی، فاطمه؛ علیزاده‌فرد، سوسن؛ نیکوگفتار، منصوره (1404). مدل‌یابی روابط ساختاری قضاوت اخلاقی و رفتار اخلاقی و بررسی نقش میانجی بنیادهای اخلاقی و همدلی. مجله روان‌شناسی، 29(2)، 383-374. 20.1001.1.18808436.1404.29.2.18.8
Abdolmohammadi, M. J., & Baker, C. R. (2006). Accountants’ value preferences and moral reasoning. Journal of Business Ethics, 69(1), 11-25. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9064-y
Ampuni, S., Kautsari, N., Maharani, M., Kuswardani, S., & Buwono, S. B. S. (2019). Academic dishonesty in Indonesian college students: An Investigation from a moral psychology perspective. Journal of Academic Ethics, 1- 23. https://doi.org/10.1007/ s10805-019-09352-2
Anderman, E. M., & Midgley, C. (1997). Changes in achievement goal orientations, perceived academic competence, and grades across the transition to middle-level schools. Contemporary Educational Psychology, 22(3), 269-298. 10.1006/CEPS.1996.0926
Antes, A. L., Brown, R. P., Murphy, S. T., Waples, E. P., Mumford, M. D., Connelly, S., & Devenport, L. D. (2007). Personality and ethical decision-making in research: The role of perceptions of self and others. Journal of Empirical Research on Human Research Ethics, 2(4), 15-34. 10.1525/jer.2007.2.4.15
Ashton, M. C., & Lee, K. (2007). Empirical, theoretical, and practical advantages of the HEXACO model of personality structure. Personality and Social Psychology Review, 11(2), 150–166. https://doi.org/10.1177/1088868306294907
Berkowitz, M. (2002). The science of character education. In W. Damon (Ed.), Bringing in a new era in character education (43-63). Stanford, CA: Hoover Institute Press.
Blasi, A. (1993). The development of identity: Some implications for moral functioning. In G. Naom & T. Wren (Eds.), The moral self (99-122). Cambridge, MA: MIT Press.
Casali, N., Feraco, T., Ghisi, M., & Meneghetti, C. (2021). Associations between character strengths, psychological distress and self-efficacy during Covid-19 lockdown. Journal of Happiness Studies, 22(5), 2255-2274. 10.1007/s10902-020-00321-w
Cloninger C.R. (2003) .Completing the Psychobiological Architecture of Human Development: Temperament, Character, and Coherence. In: Staudinger U.M., Lindenberger U. (eds) Understanding Human Development. Springer, Boston, MA Personality
Cohen, T. R., & Morse, L. (2014). Moral character: What it is and what it does. In A. P. Brief Colby, A., & Damon, W. (1992). Some do care: Contemporary lives of moral commitment. New York: Free Press.
Ding, W., Shao, Y., Sun, B., Xie, R., Li, W., & Wang, X. (2018). How can prosocial behavior be motivated? The different roles of moral judgment, moral elevation, and moral identity among the young Chinese. Frontiers in psychology, 9, 814-820. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00814
Dorman, J. P., Fisher, D. L., & Waldrip, B. G. (2006). Classroom environment, students’ perceptions of assessment, academic efficacy and attitude to science: A LISREL analysis. In D.L. Fisher & M.S. Khine (Eds.), Contemporary approaches to research on learning environments worldview (pp. 1–28). Singapore: World Scientific.
Fang, Y., Dong, Y., & Fang, L. (2019). Honesty‐humility and prosocial behavior: The mediating roles of perspective taking and guilt‐proneness. Scandinavian Journal of Psychology, 60(4), 386-393. https://doi.org/10.1111/sjop.12551
Fraser, B. J. (1998). Classroom environment instruments: Development, validity, and applications. Learning Environments Research, 1, 7-34. http://dx.doi.org/10.1023/A:1009932514731
Funder, D. C., & Fast, L. A. (2010). Personality in social psychology. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert, & G. Lindzey (Eds.), Handbook of social psychology (p. 668–697). John Wiley & Sons Inc.
Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The Broaden-and-build theory of positive emotions. American Psychologist, 56(3), 218-226. 10.1037//0003-066x.56.3.218
Gau, Z., Li, W., Yang, Y., & Kou. (2021). Honesty-Humility and unethical behavior in adolescent: The mediating role of moral disengagement and the moderating role of system justification. Journal of Adolescence, 90, 11-22. 10.1016/j.adolescence.2021.05.009
Higgins, A., Sadh, D. (1997). The dimensions and measurement of school culture: Understanding school culture as the basis for school reform. International Journal of Educational Research, 27(7), 553-569. https://doi.org/10.1016/S0883-0355(97)00054-2
Huitt, W. (2000). Moral and character development. Educational Psychology Interactive. Valdosta, GA: Valdosta State University. Retrieved December 2002, from http://www.edpsycinteractive.org/topics/morchr/morchr.html
Khalilzadeh, S., & Khodi, A. (2021). Teachers’ personality traits and students’ motivation: A structural equation modeling analysis. Current Psychology, 40(4), 1635-1650. https://doi.org/10.1007/s12144-018-0064-8
Khine, M. S., & Fisher, D. L. (Eds.). (2003). Technology-rich learning environments: A future perspective. Singapore: World Scientific.
Kim, Y., Cohen, T.R. (2015). Moral character and workplace deviance: Recent research and current trends, Current Opinion in Psychology, 6, 134-138. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.08.002
Kline, R. B. (2016). Principles and practices of structural equation modeling (4rd Eds.). New York: Guilford.
Kraut, R. (2001). Aristotle’s. In E. Zalta (Ed.), Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford, CA: The Metaphsics Research Lab, Stanford University. Retrieved April 2004, from http://plato.stanford.edu/entries/aristotle-ethics/
Kohlberg, L. (1984). Essays on moral development: The psychology of moral development. Vol. 2. San Francisco: Harper & Row.
Koodamara, N. K., Prabhu, N., Suhan, M., & Narayanan, S. L. (2021). Big Five personality traits and ethical climate: A test of antecedents of unethical behaviour. Journal of Education for Business, 96(4), 243-251. https://doi.org/10.1080/08832323.2020.1812487
Kuperminc, G. P., Leadbeater, B. J., & Blatt, S. J. (2001). School social climate and individual differences in vulnerability to psychopathology among middle school students. Journal of School psychology, 39(2), 141-159. 10.1016/S0022-4405(01)00059-0
Lan, G., Gowing, M., McMahon, S., Rieger, F., & King, N. (2008). A study of the relationship between personal values and moral reasoning of undergraduate business students. Journal of Business Ethics, 78(1-2), 121-139. https://doi.org/10.1007/s10551-006-9322-z
LaRocque, M. (2008). Assessing perceptions of the environment in elementary classroom: The link whit achievement. Educational Psychology in Practice, 24(4), 289-305. https://doi.org/10.1080/02667360802488732
Lee, S. D., Kuncel, N. R. & Gau, J. (2020). Personality, attitude, and demographic correlates of academic dishonesty: A meta-analysis. Psychology Bulletin, 146(11), 1042-1058. 10.1037/bul0000300
Levine, C. G., Pakvis, P., & Alessandro, H. D. (2000). Ego and moral development in university contexts: the value of consistency thesis extended. Journal of Adolescent Research, 15, 482-503. https://doi.org/10.1177/0743558400154004
Lickona, T. (1991). Educating for character: How our schools can teach respect and responsibility. New York: Bantam.
Lutzen, K., Ewalds- Kvist, B. (2013). Moral distress and its interconnection with moral sensitivity and moral resilience: viewed from the philosoph of Viktor E. Frankl. Journal of Bioethical Inquiry, 10(3), 317-324. 10.1007/s11673-013-9469-0
Marcus, J., & Roy, J. (2019). In search of sustainable behaviour: The role of core values and personality traits. Journal of Business Ethics, 158(1), 63–79. https://doi.org/10.1007/s10551-017-3682-4
McGrath, R. E., & Wallace, N. (2021). Cross-validation of the VIA inventory of strengths-revised and its short forms. Journal of Personality Assessment, 103(1), 120-131. https://doi.org/10.1080/00223891.2019.1705465
Meyers, L. S., Gamst, G., & Guarino, A. J. (2016). Applied multivariate research: Design and interpretation. Sage publications.
Myyry. L., & Helkama, K. (2001). University student’s value priorities and emotional empathy. Educational Psychology, 21(1), 25-40. 10.1080/01443410123128
Narvaez, D. & Rest, J. (1995). The four components of acting morally. In W. Kurtines & J. Gewirtz (Eds.), Moral development: An introduction (385-400). Needham Heights, MA: Allyn & Bacon.
Oliver, R. M., Wehby, J. H., & Reschly, D. J. (2011). Teacher classroom management practices: Effects on disruptive or aggressive student behavior. Campbell Systematic Reviews, 7(1), 1-55. https://doi.org/10.4073/csr.2011.4
Peterson C. (2006). The Values in Action (VIA) classification of strengths. In M., Csikszentmihalyi, I. S. Csikszentmihalyi (Eds). A life worth living: contributions to positive psychology (pp. 29-48). New York: Oxford University Press.
Peterson, C., & Seligman, M.E.P. (2004). Character Strengths and Virtues: A Handbook and Classification. New York: Oxford University Press and Washington, DC: American Psychological Association.
Pritchard, I. (1988). Character education: Research prospects and problems. American Journal of Education, 96(4), 469-495. https://doi.org/10.1086/443904
Shoshani, A., & Russo-Netzer, P. (2017). Exploring and assessing meaning in life in elementary school children: Development and validation of the meaning in life in children questionnaire (MIL-CQ). Personality and Individual Differences, 104, 460–465. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.09.014
Shuell, T. J. (1996). Teaching and learning in a classroom context. In D. C. Berliner & R. C. Calfee (Eds.), Handbook of educational psychology (pp. 726–764). Macmillan Library Reference Usa; Prentice Hall International.
Sokolovska, V., Dinic, B. M., & Tomasevic, A. (2018). Aggressiveness in the HEXACO personality model. Psihologija, 51(4), 449-468. 10.2298/PSI170705022S
Simha, A., & Parboteeah, K. P. (2020). The Big 5 personality traits and willingness to justify unethical behavior—A cross-national examination. Journal of Business Ethics, 167(3), 451–471. https://doi.org/10.1007/s10551-019-04142-7
Ulug, M., Ozden, M. S., & Eryilmaz, A. (2011). The effects of teachers’ attitudes on students’ personality and performance. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 30(1), 738-742. 10.1016/j.sbspro.2011.10.144
Verma, M. H. (2008). Learner’s attitude and Its impact on language Learning. International conference-language issues in English- mediu. Hong Kong.
Weissbourd, R., Bouffard, S. M., & Jones, S. M. (2013). School climate, moral and social development. In Dary, T. & Pickeral, T. (Ed), School Climate: Practices for Impelementation and Sustainability. A School Climate Practise Brief, Number1, NewYork: National School Climate Center.
Wynne, E., & Walberg, H. (Eds.). (1984). Developing character: Transmitting knowledge. Posen, IL: ARL.
Zettler, I., Hilbig, B. E., & Heydasch, T. (2013). Two sides of one coin: Honesty–humility and situational factors mutually shape social dilemma decision making. Journal of Research in Personality, 47(4), 286–295. https://doi.org/10.1016/j.jrp.2013.01.012