مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری مطالعات شهر ایرانی-اسلامی 2228-639X 17 63 2026 11 14 A Comparative Study of the Physical-Spatial Structures of Qadamgah Garden in Neyshabur and the Taj Mahal in Delhi Exploring the Concept and Functions of the Garden-Tomb بررسی تطبیقی ساختار کالبدی-فضایی باغ قدمگاه نیشابور و تاج‌محل دهلی‌نو نگاهی به مفهوم باغ‌مزار و کارکردهای آن 1 22 fa هادی سلطانی‌فرد غزاله رفیعی دانشگاه تربیت مدرس 2025 11 28 <p>The garden-tomb is an important typology of the Persian-Islamic garden, in which garden design, architecture, nature, and religious and symbolic meanings are integrated into a spatial and commemorative system. Despite numerous studies on Persian gardens and prominent garden-tombs, multidimensional comparisons of this typology with examples beyond the geographical boundaries of Iran, particularly within the context of Mughal garden design, have received relatively little attention. This study aims to conduct a comparative analysis of the Qadamgah Garden-Tomb in Neyshabur and the Taj Mahal complex in Agra, identifying their similarities, differences, and patterns of continuity and transformation. In terms of purpose, the research is applied, while its methodological approach is descriptive-analytical and comparative. Data were collected through library research, historical documents, maps, visual materials, and field observations of Qadamgah Garden, and were analyzed and compared across four dimensions: physical and spatial structure, water and irrigation systems, planting systems, and spatial details and ornamentation. The findings reveal that the two complexes share several characteristics, including the centrality of the tomb, spatial hierarchy, the integration of garden and tomb, geometric order, and the meaningful presence of natural and architectural elements. However, the ways in which these principles are realized differ according to topographic context, environmental conditions, scale, and historical development. At Qadamgah, topography plays a more significant role in spatial organization, water movement, and the functional role of planting. At the Taj Mahal, by contrast, axial geometry, elevated platforms, visual framing, controlled planting, and the extensive use of ornamentation are more prominent. Accordingly, the continuity of the garden-tomb tradition at the Taj Mahal can be understood not as an exact reproduction of Persian forms, but rather as the preservation of certain underlying organizational principles and their adaptation and reinterpretation in response to the Mughal Indian context.</p> <p>باغ&zwnj;مزار یکی از گونه&zwnj;های مهم باغ ایرانی - اسلامی است که در آن باغ، معماری، طبیعت و مفاهیم دینی و معنایی در قالب یک نظام فضایی و یادمانی به یکدیگر پیوند می&zwnj;یابند. باوجود مطالعات متعدد درباره باغ ایرانی و باغ&zwnj;مزارهای شاخص، مقایسه چندبعدی این&zwnj;گونه با نمونه&zwnj;های خارج از جغرافیای ایران، به&zwnj;ویژه در بستر باغ&zwnj;سازی گورکانی، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی باغ&zwnj;مزار قدمگاه نیشابور و مجموعه تاج&zwnj;محل در آگرا و شناسایی شباهت&zwnj;ها، تفاوت&zwnj;ها و الگوهای تداوم و تغییر در این دو نمونه انجام شده است. پژوهش ازنظر هدف کاربردی و ازنظر رویکرد، توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. داده&zwnj;ها با استفاده از مطالعات کتابخانه&zwnj;ای، اسناد تاریخی، نقشه&zwnj;ها، تصاویر و بررسی میدانی باغ قدمگاه گردآوری و در قالب چهار محور ساختار کالبدی - فضایی، نظام آب و آبیاری، نظام کاشت و جزئیات فضایی و تزئینات تحلیل و مقایسه شدند. یافته&zwnj;ها نشان می&zwnj;دهد که دو مجموعه در محوریت، سلسله&zwnj;مراتب فضایی، پیوند باغ و آرامگاه، نظم هندسی و حضور معنادار عناصر طبیعی و معماری اشتراک دارند؛ بااین&zwnj;حال، نحوه تحقق این اصول تحت&zwnj;تأثیر بستر توپوگرافیک، شرایط محیطی، مقیاس و روند شکل&zwnj;گیری تاریخی متفاوت است. در قدمگاه، توپوگرافی در سازمان فضایی، حرکت آب و نقش عملکردی کاشت تأثیر بیشتری دارد، درحالی&zwnj;که در تاج&zwnj;محل، هندسه محوری، تختگاه، قاب&zwnj;بندی بصری، کنترل کاشت و گستره تزئینات برجسته&zwnj;تر است. براین&zwnj;اساس، تداوم سنت باغ&zwnj;مزار در تاج&zwnj;محل را می&zwnj;توان نه در بازتولید عین&zwnj;به&zwnj;عین فرم ایرانی، بلکه در حفظ برخی اصول سازمان&zwnj;دهنده و بازتنظیم و بازتفسیر آن&zwnj;ها متناسب با بستر گورکانی هند مشاهده کرد.</p> http://iic.ihss.ac.ir/en/Article/Download/52243