علم لغت، دانشی زیربنایی امّا مغفول برای اجتهاد
الموضوعات :عبدالهادی مسعودی 1 , احمد براریان 2
1 -
2 -
الکلمات المفتاحية: فقه اللغة, نقش صرف و لغت در اجتهاد, منابع دانش لغت, اجتهاد لغوی, علوم میانرشتهای ادبیات عرب و قرآن و حدیث,
ملخص المقالة :
دانش لغت، با وجود جایگاه بنیادین آن در فهم متون دینی، طیّ دو قرن اخیر در سیر آموزشی رسمی حوزههای علمیه با کمتوجّهی مواجه شده و از گذشته پربار خود فاصلهای محسوس گرفته است؛ به گونهای که ناآشنایی بسیاری از طلّاب با منابع معتبر لغوی و روشهای نظاممند واژهپژوهی، برخی برداشتها از متن قرآن و حدیث را به اشکالات قابل توجّهی مبتلا ساخته است. حجّت الاسلام و المسلمین عبد الهادی مسعودی، پژوهشگر، نویسنده و مدرّس حوزه علمیه، در این مصاحبه به واکاوی این وضعیت میپردازد. مساله اصلی که وی تبیین میکند، کاستیهای چندلایه در زمینه دو دانش لغت و صرف است؛ از ناآشنایی با کتابهای کهن لغت عربی و کمتوجّهی به شاخههای تخصّصی همچون «غریب القرآن» و «غریب الحدیث» گرفته، تا نبود روشی مدوّن برای واژهپژوهی و کاستیهای بحثِ از «حجّیت یا عدم حجیت قول لغوی» و نسبت آن با «اجتهاد لغوی». اهمّیت و ضرورت این مساله در آن است که تمام علوم حوزوی، از فقه و کلام تا تفسیر و حدیث، متنمحورند و هرگونه ضعف در فهم واژگان، استنباطها و پژوهشهای دینی را تحت تأثیر قرار میدهد. پرسش محوری مصاحبه این است که حوزه علمیه چه خلأهایی در زمینه دانش لغت و صرف دارد و راهکار عملی برای پیوند دوباره طلّاب با منابع کهن و به خدمت گرفتن روشهای نوین واژهپژوهی برای فهم قرآن و حدیث چیست؟ ویژگی شاخص این مصاحبه، ارائه یک آسیبشناسی جامع بر اساس تجربه زیسته علمی است که در ضمن آن به مساله «منابع دانش لغت» و «اجتهاد لغوی» نیز پرداخته میشود و ضرورت تربیت پژوهشگران و استادان توانمند در عرصه لغت و همچنین تأسیس رشته تخصّصی ادبیات عرب با گرایش قرآن و حدیث آشکار میگردد.