تحلیل تأثیر اقتصاد دانش‌بنیان بر نابرابری منطقه‌ای در ایران
الموضوعات : اقتصادی
محمد غفاری فرد
1
,
بینظیر محمدی
2
1 - دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه بین المللی اهل بیت، تهران، ایران
2 - اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه بین المللی اهل بیت، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: اقتصاد دانش بنیان, تولید ناخالص داخلی, نابرابری منطقه‌ای, تورم, استان, حداقل مربعات کاملا اصلاح شده,
ملخص المقالة :
کاهش نابرابری‌های منطقه‌ای از موضوعات مهم در ادبیات توسعه منطقه‌ای محسوب می‌شود. تحلیل تأثیر مؤلفه‌های اقتصاد دانش‌بنیان بر نابرابری منطقه‌ای در استان‌های ایران، موضوعی است که در سال‌های اخیر توجه بسیاری را به خود جلب کرده است. اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان یک رویکرد نوین در اقتصاد، مبتنی بر نوآوری، آموزش، اطلاعات و فناوری و توسعه مشوق‌های اقتصادی جهت تولید و ارائه خدمات در بستر دانش بناشده است. این تحقیق به بررسی چگونگی تأثیر این مؤلفه‌ها بر نابرابری منطقه‌ای در استان‌های ایران با استفاده از داده‌های پانلی و روش‌های حداقل مربعات کاملاً اصلاح‌شده توسط نرم افزار ای ویوز 12می‌پردازد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که نوآوری، آموزش، فناوری و اطلاعات، بر کاهش نابرابری منطقه‌ای اثر دارند. همچنین شاخص ترکیبی اقتصاد دانش‌بنیان همراه با رشد تولید ناخالص داخلی، نابرابری منطقه‌ای را کاهش می‌دهد هرچند افزایش نرخ تورم نابرابری را تشدید می‌کند بنابراین سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان اقتصادی در طراحی و اجرای سیاست‌های مؤثر برای کاهش نابرابری منطقه‌ای در استان‌های ایران می‌بایست توسعه مهارت‌های نیروی انسانی، ارتقای مهارت‌های آموزش در سطوح تحصیلات تکمیلی، توسعه پارک‌ها و مراکز رشد و فناوری، ایجاد زیرساخت‌های فناورانه و حمایت از کسب‌وکارهای نوپا و ارتباط جامعه دانشگاهی با صنعت و انضباط پولی و مالی را در دستور کار خود قرار دهند.
منابع و مأخذ
1- احمدی،مرضیه، فلاحتی، علی و دل انگیزان، سهراب (۱۳۹۸)، بررسی پویای انتقال نابرابری منطقه‌ای در ایران، فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصاد سابق) دوره‌ی ۱. بهار سال ۱۳۹۰ ص ۱۹۹- ۸۵
2- اسکندری عطا،محمد رضا، مهرگان،نادر، پور فرج،علیرضا ، کریمی پتانلار، سعید (۱۳۹۸) تحلیل فضایی نابرابری منطقه‌ای با تأکید بر عوامل محیطی و سیاسی، پژوهش‌های اقتصاد و توسعه منطقه‌ای سال بیست و ششم، دوره جدید شماره ۱۱۸ پاییز- زمستان ۱۳۹۸
3- آل عمران،رویا و سرکش،عاطفه (1400). بررسی تاثیرپذیری نابرابری درآمد از مولفه های اقتصاد دانش بنیان در کشور ایران از منظر عدالت اسلامی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، 20(80)، 107-132.
4- ازوجی، علاءالدین (۱۳۹۰) سنجش و تحلیل نابرابری‌های منطقه‌ای بازار کار در برنامه چهارم توسعه، فصلنامه علمی –پژوهشی برنامه و بودجه سال شانزدهم –تابستان ۱۳۹۰، شاپا (چاپی) ۹۰۹۲-۲۲۵۱
5- ابراهیم‌زاده،عیسی، موسوی،میر نجف، کاظمی زاد، شمس الله (۱۳۹۰) تحلیل فضایی نابرابری‌های منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران، فصلنامه ژئوپلیتیک-سال ششم شماره اول، بهار ۱۳۹۱ ص ۲۳۵-۲۱۴
6- عباسی دیزج، تقی و پاشا زاده، اصغر (۱۴۰۰) شناسایی عوامل مؤثر بر نابرابری منطقه‌ای در ایران، فصلنامه جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، سال یازدهم، شماره ۴۱ زمستان ۱۴۰۰
7- توکلی،مرتضی، فاضل نیا،عرب، زارعی،یعقوب، نیک آریا، مهران (۱۳۹۰) ارزیابی برخی شاخص‌های ابعاد نابرابری منطقه‌ای در ایران، فصلنامه روستا و توسعه، سال ۱۴، شماره ۱، بهار ۱۳۹۰، صفحات ۱۰۱-۱۱۷.
8- پیفه،احمد و شیخ اویسی،مهرداد (1400). نابرابری توزیع فضایی واحدهای فناور و شرکتهای دانش بنیان و ضریب تمرکز فناوری در پارک های علم و فناوری ایران، نشریه مطالعات زیست بوم اقتصاد نوآوری، 1(2)، 23-45
9- خانزادی،آزاد، قادری سیاه بیدی، الهام، نجفی، محمد باقر (۱۳۹۶) توزیع برابر فرصت‌ها و کاهش نابرابری در ایران (ارائه یک تحلیل تطبیقی در مناطق ۹ گانه کشور) اولین همایش بین‌المللی برنامه‌ریزی اقتصادی، توسعه پایدار و متوازن منطقه‌ای رویکردها وکابرد (۱۳ و ۱۳۹۸/۲/۱۳).
10- خانعلی زاده، بهمن (2019) کاربرد و تخمین داده‌های ترکیبی (پانل دیتا) با استفاده از نرم‌افزار ایوز، تهران: راز نهان ۱۳۹۷
11- شبانی، زهرا، هادیان،ابراهیم، نگهداری، جمال (۱۳۹۷) تحلیل رابطه نابرابری منطقه‌ای و توسعه اقتصادی در ایران رویکرد داده‌های تابلویی فضایی، تحقیقات اقتصادی/ دوره ۵۲، شماره ۴، زمستان ۹۸/ ص ۸۹۰- ۸۷۵.
12- غفاری فرد، محمد ، ملکی نصر، هاشم (۱۳۹۸) سنجش فضایی اقتصاد دانش‌بنیان در استان‌های مختلف ایران (رویکرد شاخص ترکیبی) رهیافت شماره پاییز ۱۳۹۸
13- غفاری فرد، محمد ، مصدق، علی داد (۱۴۰۱) برسی آثار توزیعی اقتصاد دانش‌بنیان در کشورهای منتخب اسلامی (رویکرد حداقل مربعات کاملاً اصلاح‌شده) رهیافت ۳۲ (۱)، ص.۵۸-۴۳.
14- کریمی موغاری، زهرا، براتی، جواد (۱۳۹۶) تعین سطح نابرابری منطقه‌ای استان‌های ایران: تحلیل شاخص ترکیبی چندبعدی، فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصاد سال هفتم، شماره بیست وششم بهار ۱۳۹۶ (۷۰-۴۹).
15- Barrios, S.& Strobl, E. (2009). The dynamics of regional inequalities. Regional Science and Urban Economics, 39 (5), 575-591.
16- Ezcurra, R. & Rapún, M. (2006). Regional Disparities and National Development Revisited: The Case of Western Europe. European Urban and Regional Studies, 13 (4), 355-369.
17- Lessmann, C. (2014). Spatial inequality and Development-Is there an Inverted-U relationship? Journal of Development Economics, 35-51.
18- Kutscherauer, A. (2010). Regional Disparities in Regional Development of the Czech Republic Ostrava. University of Ostrava.
19- Gingrich, J. (2025). Regional Inequality and the Knowledge Economy: North America and Europe. Journal of European Social Policy, 0(0). https://doi.org/10.1177/09589287241312110
20- Hanafi Niri, Karim; Pourjabali, Robabeh; Babaei, Mahboube (2024). Designing a Knowledgebased Economy Model to Achieve Knowledge-based Development. Journal of Knowledge -Research Studies, 2 (4): 1-22.Doi: 10.22034/JKRS.2024.59246.1042
21- FERNANDES, Ana Cristina; MESQUITA, Fernando.(2024) Regional inequalities, dependency, and knowledge base: notes on the enduring challenges to Brazilian development. Revista Brasileira de Inovação, Campinas, SP, v. 23, n. 00, p. 1–37, 2024. DOI: 10.20396/rbi.v23i00.8675449.
22- Falahati, Leila (2021). Knowledgebased Economy as an Opportunity to Closing the Gender Gap, TheInternational Journal ofHumanities (2021) Vol. 28 (2):(58-68)
23- Williamson, J. G. (1965). Regional Inequality and the Process of National Development: A Description of the Patterns. Economic Development and Cultural Change, 13 (4), 3-45.
24- Lessmann, C. (2014). Spatial inequality and Development-Is there an Inverted-U relationship? Journal of Development Economics, 35-51.
25- Kanbur, R. Venables, A. j. (2005). Spatial Inequality and Development.
Oxford: Oxford University Press.
26- Barro, R.J. Sala-i-Martin, X. (1992). Convergence. J. Polit. Econ. 100 (2): 223–251
27- P.Kyriacou, A., Roca-Sagales, O. (2014). Regional disparities and government quality: Redistributive conflict crowds out good government. Spatial Economic Analysis, 9(2): 183-201..
28- Etzioni, A (2002), The Good Society, Seattle Journal for Social Justic, 1(1): 83-96
29- Pacione, M. (2009), Urban Geography: A Global Perspective.Londan: Routledge