روان درمانگری در پرتو باز انگاری به روش مثنوی معنوی

ملخص المقالة :

در این پژوهش، با نگاهی تحلیلی-روان‌شناختی، به بخش هایی از آثار اخلاقی- عرفانیِ مولانا به مثابه یک روان‌درمانگر نگریسته می شود که به‌جای پنددهی صرف، روشی شناخت‌درمانگرانه و مبتنی بر بازانگاری مفاهیم اتخاذ کرده است. وی در مثنوی معنوی با جایگزین کردن انگاره‌های سازنده، نشاط‌آور و معنابخش به‌جای تلقی‌های ناسازگار و منفی، می‌کوشد به اصلاح شناخت، هیجان و رفتار انسان در مواجهه با چالش‌های زندگی کمک کند. این نگرش، که از آموزه‌های اخلاقی-عرفانی و الاهیات کاربردی ریشه می‌گیرد، با مفاهیمی چون طبیعی‌انگاری رنج و غم، اکسیرانگاری عشق، درمان‌انگاری ذکر و اشک، کلیدانگاری صبر، گنج‌انگاری رنج، درونی‌انگاری منشأ خوشی و تمایز ذهنیت از واقعیت، تلاشی است برای معنا دادن به رنج‌ها، بازیابی آرامش درونی و تقویت تاب‌آوری روانی. از نگاه مولانا، بسیاری از اختلال‌های روانی ناشی از انگاره‌های نادرست درباره خود، جهان و دیگران‌اند، و درمان آن‌ها نیازمند اصلاح بنیان‌های فکری و بازنگری در برداشت‌های شناختی است. بدین‌سان، مثنوی را می‌توان متنی دانست که فراتر از اثر عرفانی، کارکردی روان‌درمان‌گرانه دارد و قابلیت استفاده در درمان‌های معنوی و شناختی را داراست.

المصادر:


منابع
1-ابراهیمیان آملی،سیّد یوسف (1378). آفتاب عرفان، راهنمای موضوعی مثنوی مولانا .جلداوّل ، آمل:یوسف ابراهیمیان آملی .
2-الیس،آلبرت،(1383).با آلبرت الیس مشاوره کنید،مترجم:مهرداد فیروز،تهران،رسا.
3-الیس،آلبرت، (1381).زندگی عاقلانه.مترجم:مهرداد فیروز،تهران،رشد.
4-الیس، آلبرت (۱۳۹۰). عقل و احساس در روان‌درمانی. ترجمه: غلامعلی افروز. تهران: انتشارات رشد.
5- بک، جودیت(۱۳۹۵). درمان شناختی رفتاری. ترجمه حمید پورشریفی و همکاران. تهران: نشر ارجمند
6-تراورز،جان، درایدن،ویندی، (1385) .درمان عقلانی – عاطفی- رفتاری، چگونه منطقی فکر کنیم،مترجمین:عبد الرسول پاسالاری وفرشاد معصومی،شیراز:نوید شیراز.
7-تاجانی،بهرام،(1392).دایره المعارف پرسشها و پاسخ های قرآنی.قم:لاهیجی.
8-چیتیک، ویلیام (۱۳۸۶). عرفان مولوی. ترجمه کریم زمانی. تهران: نشر قطره.
9- حلت،احمد،(1394).آموزش فن بیان،سپینود.
10-خلیل جبران،جبران(1376). پیامبر. مترجم: دکتر مهدی مقصودی ، مشهد : گوتنبرگ.
11-حلبي، علي اصغر (1377) .مباني عرفان و احوال عارفان، تهران: اساطير.
12-دیویدسون،کیت (1383).کاربرد شناخت درمانی در اختلال شخصیت.ترجمه گیتی شمس،تهران:رشد.
13-رهبرزاده،حسن(1378).روش خود درمانی های روحی.تهران:پارسا.
14- رضی، سیّد شریف (1388). نهج‌البلاغه. ترجمه استاد محمّد دشتی، تهران : پیام.
15- ریاضی، حشمت ا... (1385). داستان‌ها و پیام‌های معنوی. به اهتمام حبیب ا... پاک گوهر، تهران : حقیقت.
16- زرّین کوب، عبدالحسین (1382).نردبان شکسته، شرح توصیفی و تحلیلی دفتر اوّل و دوم مثنوی. تهران:سخن.
17- زمانی، کریم (1382)؛ بر لب دریای معنوی. جلد اوّل، تهران : اطلاعات.
18- ................. (1383). شرح جامع مثنوی،. تهران : اطّلاعات.
19- .................(1389). میناگر عشق، شرح موضوعی مولانا جلال الدّین محمّد بلخی، تهران : غزال.
20- سبحانی، محمد (۱۳۹۵). معرفت‌شناسی فلسفی (جلد اول). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
21-سروش، عبدالكريم (۱۳۷۶). قصه ارباب معرفت. تهران: صراط.
22-شریف، سیدرضی (۱۳۷۷). نهج البلاغه (سخنان و خطبه های حضرت علی (ع). ترجمه مصطفی زمانی. چاپ یازدهم. مؤسسه انتشارات نبوی.
23-شیمل، ان ماری (1370). شکوه شمس، سیری در آثار و افکار مولانا جلال الدّین رومی. با مقدّمه استاد سیّد جلال الدّین آشتیانی، ترجمه حسن لاهوتی، تهران : علمی و فرهنگی.
24- شمس تبریزی(۱۳۸۰). مقالات شمس تبریزی. به کوشش محمدعلی موحد، چاپ پنجم. تهران: انتشارات خوارزمی.
25- صادقی حسن آبادی، مجید (1386). مقاله غم و شادی در تجربه‌ی دینی مولوی. دانشکده‌ی ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان : شماره49
26- عباسی داکانی. پرویز (1389). نی نامه مولوی جلال الدین محمد بن محمد. مثنوی بر اساس نسخه اصل قونیه، تهران : الهام.
27-فاضلی،قادر(1390).عشق و انسان در مثنوی مولوی.تهران،اطلاعات.
28-فروزان‌فر، بدیع الزّمان (1361). شرح مثنوی شریف. تهران : زوار.
29-فری،مایکل(1384).راهنمای عملی شناخت درمانی گروهی.مترجمان مسعود محمدی ،رابرت فرنام،تهران:رشد.
30-فروزانفر، بديع الزمان(1386).شرح مثنوي شريف. جلد2، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي.
31- فروید، زیگموند(۱۳۸۲). فراتر از اصل لذت. ترجمه دکتر محمدجواد نواب‌نیا. تهران: نشر آگاه.
32--فروید، زیگموند(۱۳۸۶). مسأله اضطراب. ترجمه محمدعلی اکبری. تهران: انتشارات دانژه.
33- فروزانفر، بدیع الزمان (۱۳۶۴). احادیث مثنوی. تهران: امیر کبیر.
34- قراملکی،فرامرزوعلی اکبر ناسخیان(1395)قدرت انگاره.قم:نشر مجنون.
35-کسمائی، علی اکبر (1356). روان‌شناسی در خدمت بشر. تهران : گوتنبرگ.
36- کی‌منش، عبّاس (1366). پرتو عرفان، شرح اصطلاحات عرفانی کلّیّات شمس. تهران : مهارت.
37-کریمی،عبدالعظیم(1381 ).از ناکجا به هر کجا.موسسه فرهنگی منادی تربیت.
38-کریمی،عبدالعظیم (1383).عشق درمانی :روان درمانگری عارفانه.تهران :دانژه.
39-کریمی،عبدالعظیم(1397).زندگی معنوی به سبک مثنوی.تهران:مدرسه.
40- کارل گوستاو،یونگ(1382).روان شناسی و دین.ترجمه فواد رحمانی،تهران:شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
41- کوبلر راس، الیزابت(۱۳۸۹).درباره مرگ و مردن. ترجمه مینا فتحی. تهران: نشر قطره.
42-گرینبرگر،دنیس(1385).فکرت را عوض کن حالت خوب می شود.ترجمه محمد گذرآبادی،تهران: رسا.
43-لیهی،رابرت(1387).فنون شناخت درمانی.ترجمه لادن فتی،تهران:دانژه.
44- لیهی،رابرت(1388).تکنیک های شناخت درمانی. ترجمه حسن حمیدپور وزهرا اندوز،انتشارات ارجمندنسل فردا.
45-لورنتسینی،روبرتو(1380 ).افکار پلید:روان درمانی شناختی اختلال های تفکر .مترجم راحله امانی،تهران:رشد.
46-مک کی،ماتیو و دیگران(1384).کنترل افکار و احساسات.ترجمه منیژه شیخ جوادی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
47-لاهوری، محمدرضا (۱۳۷۷). مکاشفات رضوی. به تصحیح کوروش منصوری. تهران: روزنه.
48-مولوی، جلال الدین محمد (۱۳۴۶). کلیات شمس. به تصحیح بدیع الزمان فروزانفر. چاپ دوم. تهران: جاویدان علمی.
49-مینو چین،سالولدور( 1373 ).خانواده و خانواده درمانی.مترجم:باقرثنایی،تهران:امیرکبیر.
50-مطهری، مرتضی (۱۳۷۸). اصول فلسفه و روش رئالیسم (جلد دوم). تهران: صدرا.
51-وست ،ویلیام(1950).روان درمانی و معنویت،مترجمان شهریارشهیدی وسلطانعلی شیرافکن،تهران:رشد.
52-همایی، جلال الدین (1362)؛. مولوی نامه (مولوی چه می گوید)، تهران : هما.
53-هاوتون،کیت و دیگران(1382).رفتاردرمانی شناختی:راهنمای کاربردی در درمان اختلال های روانی،مترجم حبیب اله قاسم زاده،تهران:ارجمند.
54- همایی، جلال الدین (۱۳۶۶). مولوی نامه. چاپ ششم، تهران: هما.
55-هورنای، کارن(۱۳۸۶).عصب‌رنجوری و رشد انسان. ترجمه ناهید فروغان. تهران: نشر مرکز.
55- یانگ، جفری.؛ کلوسکو، جانت.؛ ویشار، مارجوری (۲۰۰۳). درمان مبتنی بر طرح‌واره (انگاره‌درمانی). ترجمة حمید پور و اندوز. تهران: ارجمند.
57-یالوم، اروین(۱۳۹۳). روان‌درمانی اگزیستانسیال. ترجمه سپیده حبیب. تهران: نشر نو.
مقالات فارسی
1-آذرکیش، محمدرضا. (۱۳۹۴). «تحلیل بیماری دل از دیدگاه مولوی با تأکید بر مثنوی معنوی».فصلنامه عرفان اسلامی، 7:2، صص۱۲۷–۱۴۵.
2-افجه‌ای، محمد. (۱۳۹۰). «تحلیل مؤلفه‌های روان‌درمانی شناختی در مثنوی معنوی. فصلنامه پژوهش‌های عرفانی، 9:3، صص ۱۰۱–۱۲۰.
3- برزگر خالقی، محمدرضا (1386).«غم و شادی از دیدگاه مولانا». ادیان و عرفان، 12:4،صص90-115
رحیمیان، داوود. (۱۳۹۰).«تحلیل روان‌شناختی کمال‌گرایی در مثنوی»، پژوهش‌نامه مثنوی‌پژوهی، 5:2،صص۱۲۵–۱۴۴.
4-فروغی، مصطفی. (۱۳۹۷). «ذکر درمانی در عرفان اسلامی و روان‌شناسی دین. پژوهش‌نامه عرفان اسلامی، 11:3،صص ۵۳–۷۲.
منابع انگلیسی
1- Beck, A. T. (1979). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: Penguin.
2- Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. New York: Guilford Press
3- benson, H. (1975). The Relaxation Response. New York: Harper
4- Kabat-Zinn, J. (1994). Wherever You Go, There You Are: Mindfulness Meditation in Everyday Life. New York: Hyperion
5- Leary, M. R., & Tangney, J. P. (Eds.). (2012). Handbook of Self and Identity. New York: Guilford Press
6-Ellis, A. (1994). Reason and Emotion in Psychotherapy (Revised and Updated Edition). Secaucus, NJ
7-Sternberg, R. J. (2012). Cognitive Psychology (6th ed.). Belmont, CA: Wadsworth, Cengage Learning