خوانش نمایشی معراج پیامبر (ص) در الهی¬نامۀ عطّار نیشابوری

ملخص المقالة :

الهی­نامۀ عطار، منظومه­ای در قالب مثنوی است. عطار در این منظومه به بازگویی اهداف اهل تصوّف از راه تمثیل پرداخته و کوشیده به انسان بفهماند که حقیقت هر آرزو در درون خـود اوست و جستجوی آن نـیز از درون انسان است. در بـررسی جنبه­های نمایشی الهی­نامه، علاوه بر دانستن افکار و شیوۀ نگارش عطار باید بر عناصر جنبه­های نمایشی نیز آشنایی کامل داشت. توصیف معراج پیامبر اکرم (ص) قابلیت­های نمایشی بارزی دارد که با بررسی عناصر نمایشی در داستان و تحلیل آن برای به کار بستن آن­ها در نمایش، می­تواند به روی صحنه برود. سؤالی که مطرح می­شود ایـن است که جنبه­های نمایشی در کدام قسمت از بدنۀ داستان واقع است و با تحلیل آن­ها چگونه می­توان به خوانش نمایشی دست یابیم؟ با توجه به اهداف پژوهش، روش به کار رفته این­گونه است که علاوه بر آثار عطار نیشابوری، در مقالات و کتاب­هایی با موضوع؛ اصول درام، ویژگی­های عناصر و عوامل دراماتیک، مطالعه و فیش برداری و با تحلیل داده­ها نتیجه­گیری صورت گرفته است. آن­چه که از این تحقیق به دست می­آید تا اندازه­ای ارزش نمایشی دارد و ضرورت دارد که نمایشنامه­نویس زمینه را برای داستان­های دیگر مهیّا سازد.

المصادر:

منابع:
1- احمدی، بابک، (1371)، از نشانه¬های تصویری تا متن، چاپ هفتم، تهران، انتشارات مرکز.
2- اسلین، مارتین (1387)، دنیای درام. ترجمه: محمد شهبا، تهران، انتشارات هرمس.
3- اگری، لاجوس (1383)، فن نمایشنامه نویسی. ترجمه: مهدی فروغ، تهران، انتشارات نگاه.
4- الجر، خلیل، (1381)، فرهنگ لاروس عربی به فارسی، ترجمه سید حمید طبیبیان، تهران، نشر افرا.
5- امامی، مجید (1373)، شخصیت پردازی در سینما، چاپ اول، تهران، انتشارات برگ.
6- بلکر، آروین (1392)، عناصر فیلنامه¬نویسی، ترجمه محمد گذرآبادی، چاپ پنجم، نشر هرمس.
7- داوسن، س. و (1377)، درام، ترجمه: مهاجر، فیروزه، تهران، نشر مرکز.
8- دیچز، دیوید، (1366)، شیوه¬های نقد ادبی، ترجمه: غلامحسین یوسفی و دیگران. تهران، انتشارات علمی.
9- بوردول، دیوید، (1394)، هنر سینما، ترجمه: فتاح محمدی، چاپ دوازدهم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
10- بولتون، مارجوری (1383)، کالبدشناسی درام. ترجمه: رضا شیرمرز، تهران، انتشارات قطره.
11- پاپیان، ناهید، (1384)، فرهنگ مصوّرسازی، چاپ هفتم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
12- تولان، مایکل جی، (1383)، درآمدی نقادانه- زبان شناختی بر روایت، ترجمه، ابوالفضل حری، تهران، انتشارات بنیاد سینمایی فارابی.
13- حقیری، عبدالرضا، (1393)، فیلمنامۀ کلاسیک، چاپ چهارم، تهران، نشر توتیا.
14- شمیسا، سیروس (1389)، انواع ادبی. چاپ چهارم، تهران، انتشارات میترا.
15- شون، ویلیام، (1400)، راهنمای نورپردازی. ترجمه: شهرام نجاریان، چاپ دوم، تهران، انتشارات علمی.
16- عطار نیشابوری، فرید الدین (1336)، تذکره الاولیا. به تصحیح رینولد نیکلسون، چاپ پنجم، تهران، انتشارات مرکزی.
17- علیان، کوروش، (1398)، روایت و ذهن نویسا، تهران، نشر علمی فرهنگی
18- طباطبائی، محمدحسین، (1370)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسماعیلیان.
19- فنائیان، تاج بخش، (1389)، تراژدی و تعزیه، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
20- فیستر، مانفرد (1399)، نظریه و تحلیل درام، ترجمه مهران زمانی، چاپ چهارم، تهران، انتشارات مینو.
21- قادری، نصرالله (1380)، آناتومی ساختار درام. تهران، انتشارات نیستان.
22- کات، مایان (1388)، تفسیری بر تراژدی¬های یونان باستان، ترجمه داود دانشور تهران، انتشارات سمت.
23- کادن، جی¬ای (1380)، فرهنگ توصیفی ادبیات و نقد. ترجمه: کاظم فیروزوند، تهران، انتشارات شادگان.
24- کیسبی، یر، الن (1383)، درک فیلم، ترجمه طاهری، بهمن، تهران، انتشارات سرچشمه.
25- لتوین، دیوید و استاکدیل جو (1397)، معماری درام. ترجمه: امیر راکعی، چاپ دوم، تهران، انتشارات ساقی.
26- معین، محمد، (1394)، فرهنگ فارسی، چاپ دوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
27- مکی، ابراهیم (1390)، شناخت عوامل نمایش، چاپ هفتم، تهران، انتشارات سروش.
28- ناظرزاده کرمانی، فرهاد (1383)، درآمدی به نمایشنامه نویسی، تهران، انتشارات سمت.
29- هاج، فرانسیس (1397)، کارگردانی- نمایشنامه. ترجمه: منصور براهیمی، علی اکبر علیزاد، تهران، انتشارات سمت.
30- هاشمی، سید محسن، (1390)، فردوسی و هنر سینما، تهران، انتشارات علمی.
31- هولتن، اورلی (1364)، مقدمه بر تئاتر. ترجمه: محبوبه مهاجر، تهران، انتشارات سروش.
32- یاسپرس، کارل، (1397)، تراژدی کافی نیست، ترجمه: البرز حیدرپور، تهران، نشر مرکز.

مجلات و مقالات
1- شونه، گونتر، فرهودی، سعید (1379)، صحنه کلاسیک (تصویر صحنه و لباس). هنر و معماری نمایش، شماره 26.