واکاوی مبانی خیرخواهی خداوند از منظر حکمت متعالیه

ملخص المقالة :

خیرخواهی نسبت به بندگان از صفات­الهی است که متکلمان و فلاسفه و از جمله حکمت متعالیه به این موضوع پرداخته­اند. این نوشتار در صدد پاسخگویی به مبانی خیرخواهی خداوند با روش توصیفی­تحلیلی و به شیوه کتابخانه­ای با رویکردی فلسفی و مبتنی بر حکمت متعالیه سامان یافته­است. در این راستا، چهار اصل اساسی از مکتب فلسفی ملّاصدرا مورد تحلیل قرار گرفته است: علم الهی، نظام­أحسن، أصالت وجود و کمال مطلق الهی. در این مقاله نشان داده­شده علم بی‌نهایت خداوند، با احاطه کامل بر مصالح مخلوقات، ضامن افعال خیرخواهانه اوست. همچنین، نظام­أحسن به عنوان بهترین ساختار ممکن برای عالم هستی، تجلّی اراده خیر الهی در آفرینش را به تصویر می‌کشد. اصل اصالت وجود، با تأکید بر خیر بودن ذاتی هستی که از ذات اقدس الهی نشأت می‌گیرد، نشان‌دهنده خیرخواهی بنیادین خداوند در اعطای وجود است. در نهایت، کمال مطلق الهی، به عنوان جامع‌ترین مبنا، خیرخواهی را به ضرورتی ذاتی برای ذات بی‌نقص الهی تبدیل می‌کند. این پژوهش با تحلیل این چهار رکن اساسی، به اثبات می‌رساند که خیرخواهی خداوند، نه یک صفت عارضی، بلکه امری ذاتی و ریشه‌دار در ذات و فعل اوست که بر مبانی استوار حکمت متعالیه قابل اثبات و فهم است.

المصادر:

قواعد کلّی فلسفی در فلسفه اسلامی
التعلیقات، بدوی
لسان العرب
أساس التوحید
مفردات الفاظ قرآن
مبادی الفلسفة الاسلامیه
تاج العروس من جواهرالقاموس
فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملّاصدرا
الحکمة المتعالیة فی الأسفار الأربعة
الرسالة الکمالیه
المبدأ و المعاد
رسالة فی الحدوث
شرح اصول الکافی
المشاعر
کیمیای سعادت
المطالب العالیه من العلم الالهی
كتاب العين
المختصر فی اصول الدین
شرح المشاعر ملّاصدرا
آموزش فلسفه